Free Web Hosting Provider - Web Hosting - E-commerce - High Speed Internet - Free Web Page
Search the Web

 

İLKÖĞRETİMİN YASAL DAYANAKLARI

Bu bölümde, ilköğretimin yasal dayanakları uluslar arası ve ulusal belgeler olarak iki ayrı başlık altında incelenecektir.

1. Uluslararası Belgeler:

1.1. Birleşmiş Milletler: İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi (Kabul Tarihi: 10 Aralık 1948; Bakanlar Kurulu Kabul Kararı: 6 Nisan 1949; Resmi Gazetede Yayın Tarihi: 27 Mayıs 1949)

Madde 26: 1. Herkesin eğitim hakkı vardır. Eğitimin, hiç olmazsa ilk ve temel eğitim düzeyinde parasız olması gerekir. İlköğretim zorunludur.

1.2. Birleşmiş Milletler: Çocuk Hakları Bildirgesi

(Kabul Tarihi: 20 Kasım 1959; Karar Sayısı: 1386)

Madde 7: Çocuğun, en azından ilköğretim düzeyinde parasız ve zorunlu olması gereken bir eğitime hakkı vardır. Çocuğun, genel kültürüne katkıda bulunan ve kendisine, fırsat eşitliği koşulları içinde yeteneklerini, kişisel düşünme yetisini ve manevi ve toplumun yararlı bir üyesi olma olanağı veren bir eğitimden yararlanması gerekir.

1.3. UNESCO: Öğretim Alanında Ayrımcılığı Karşı Savaşım Sözleşmesi: (Kabul Tarihi: 14 Aralık 1960, yürürlük tarihi: 22 Mayıs 1962)

Madde 4: Bu sözleşmeye taraf olan devletler ayrıca, ulusal koşullara ve geleneklere uyarlanmış yöntemlerle, öğretim konusunda fırsat ve davranış eşitliğini geliştirmeyi amaçlayan ulusal bir politika oluşturmayı, geliştirmeyi ve uygulamayı, özellikle:

a. İlköğretimi zorunlu ve parasız kılmayı; ... yasayla konulan öğrenim (okula gitme) yükümlülüğünün herkesçe yerine getirilmesini sağlıyor..... üstlenirler.

1.4. Avrupa Konseyi: Ekonomik, Toplumsal ve Kültürel Haklar Uluslar arası Sözleşmesi (Kabul Tarihi: 16 Aralık 1966; Yürürlük tarihi: 3 Ocak 1976)

Madde 13:

1. Bu sözleşme’ye taraf olan devletler, herkesin eğitim hakkını tanırlar.

2. Bu sözleşmeye taraf olan devletler, bu hakkın tama olarak kullanımını sağlamak amacıyla: İlköğretimin zorunlu ve herkes için parasız olarak erişilebilir olması gerektiği,

Madde 14: Bu sözleşmeye taraf olan her devlet, taraf olduğu sırada, ana ülkesinde ya da kendi yetki alın içindeki ülkelerde ilköğretimin zorunlu ve parasız niteliğini henüz sağlayamamışsa, iki yıllık bir süre içinde, ilköğretimin herkes için zorunlu ve parasız olduğu ilkesinin planda belirtilen makul bir süre içinde tam olarak uygulanmasını aşamalı biçimde gerçekleştirmek için zorunlu olan önlemleri içeren ayrıntılı bir plan hazırlamayı ve kabul etmeyi üstlenir.

1.5. Birleşmiş Milletler: Çocuk Hakları Sözleşmesi: (Kabul Tarihi: 20 Kasım 1989; Yürürlük Tarihi: Eylül 1990; Bakanlar Kurulu Kabul Kararı: 27 Ocak 1995 tarih ve 22184 sayılı Resmi Gazete)

Madde 28:

1. Taraf devletler çocuğun eğitim hakkını tanırlar ve özellikle, bu hakkın yavaş yavaş ve fırsat eşitliği temeli üzerine kullanımını sağlamak amacıyla;

    1. İlköğretimi herkes için zorunlu ve parasız hale getiriler;

e. Okula devamın düzenliliğini sağlamak ve okulu terketme oranlarının düşürülmesi için önlemler alırlar.

1.6. UNİCEF-UNDP-UNESCO- Dünya Bankası Herkes İçin Eğitim Dünya Beyannamesi ve Temel Öğrenme İhtiyacının Karşılanması İçin Hareket Çerçevesi (1990)

UNUCEF-UNDP-UNESCO- Dünya Bankası yönetimlerinin birlikte gerçekleştirdiği Herkes İçin Eğitim Dünya Konferansı’nın ardından yayınlanan “Herkes İçin Eğitim Dünya Beyannamesi” temel eğitimdeki genişletilmiş bakış açısı konusunda dünya ölçeğinde bir oybirliği oluşturduğunu ve herkesin (çocuk, genç, yetişkin) temel öğrenme ihtiyaçlarının yeterli bir biçimde karşılanması konusundaki inancın tüm ülkeler tarafından bir kez daha tazelendiğini göstermektedir.

2. Ulusal Belgeler:

2.1.T.C. Anayasası (Kabul tarihi: 06.11.1982)

Madde 42: Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.

... İlköğretim, kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur.

Devlet, maddi imkanlardan yoksun başarı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar....

2.2. Milli Eğitim Temel Kanunu ( 14.06.1973 tarih ve 1739 sayılı yasa)

B) Temel Eğitim

Madde 22: Temel eğimin genel olarak 7-14 yaşlarındaki çocukların eğitimini kapsar.

Madde 24: Temel eğitim okulları, beş yıllık birinci kademe ile üç yılılk ikinci kademe eğitim kademe eğitim kurumlarından meydana gelir.

1739 sayılı yasanın 22. Maddesinde 1983 yılında değişiklik yapılarak (16.06.1983 tarih ve 2842 sayılı yasa) “Temel Eğitim” kavramı yerine “İlköğretim” kavramı geliştirilmiş, ayrıca, ilköğretimin zorunlu ve devlet okullarında ücretsiz olması hükümlerine yer verilmiştir. Ancak, aynı yasanın geçici 2. Maddesiyle 22. Maddede öngörülen 8 yıllık zorunlu eğitimin son üç yılı (ortaokul) askıya alınmıştır.

Madde 22: İlköğretim, 6-14 yaşlarındaki çocukların eğitim ve öğretimin kapsar. İlköğretim, kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve devlet okullarında parasızdır.

Madde 24: İlköğretim kurumları, beş yıllık ilkokullar ile üç yıllık ortaokullardan meydana gelir. İlkokulun son sınıfı bitirildiğinde, ilkokul diploması; ortaokulun son sınıfı bitirildiğinde, ilkokul diploması; ortaokulun son sınıfı bitirildiğinde, ortaokul diploması verilir.

Geçici Madde 2: Ortaokullar, planlı bir şekilde ve yeterli düzeyde yurt sathına yaygınlaştırıldıktan sonra, kanunla ayrıca belirleninceye kadar, ilköğretimin sadece ilkokul bölümü zorunludur.

16.08.1997 tarih ve 4306 sayılı yasa ile 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Madde 4. 14.06.1973 tarih ve 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu 23. Maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

3. İlköğretimin son ders yılının ikinci yarısında öğrencilere, ortaöğretimde devam edebilecek okul ve programların hangi mesleklerin yolunu açabileceği ve bu mesleklerin kendilerine sağlayacağı yaşam standardı konusunda tanıtıcı bilgiler vermek üzere rehberlik servislerince gerekli çalışmalar yapılır.

 

2.3. İlköğretim ve Eğitim Kanunu (05.01.1961 tarih ve 222 sayılı yasa)

Madde 2: İlköğretim, ilköğretim kurumlarında verilir; öğrenim çağında bulunan kız ve erkek çocuklar için mecburi, devlet okullarında parasızdır.

Madde 3: Mecburi ilköğretim çağı, çocuğun altı yaşını bitirdiği yılın eylül ayında başlar, 14 yaşını bitirip 15 yaşına girdiği yılın öğretim yılı sonunda biter.

Madde 6: İlköğretim kurumları şunlardır: a. İlkokullar (Gündüzlü, pansiyonlu, yatılı ilkokulları, gezici okullar ve gezici öğretmenlikler)...

Madde 8: İlkokulun öğretim süresi en az beş yıldır.

16.06.1983 tarih ve 2842 sayılı yasa ile 1739 sayılı yasada gerçekleştirilen değişikliklere uyum sağlam üzere 222 sayılı yasanın bazı maddelerinde de 12.10.1983 tarih ve 1739 sayılı yasaya paralel biçimde ilköğretimin 8 yıla çıkarılmasını öngörmüş, ancak, geçici madde ile bu sürenin son üç yılı (ortaokul) ertelenmiştir.

Madde 2: İlköğretim, ilköğrenim kurumlarında verilir; öğrenim çağında bulunan kız ve erkek çocuklar için mecburi, devlet okullarında parasızdır.

Madde 3: Mecburi ilköğretim çağı, 6-14 yaş grubundaki çocukları kapsar. Bu çağ çocuğunun 5 yaşını bitirdiği yılın Eylül ayı sonunda başlar, 14 yaşını bitirip 15 yaşına girdiği yılın öğretim yılı sonunda biter.

Madde 6: İlköğretim Kurumları şunlardır.

a. Mecburi olanlar:

  1. İlkokullar (gündüzlü, pansiyonlu, yatılı ilkokullar ve gez içi okullar)
  2. Ortaokullar (gündüzlü, pansiyonlu, yatılı ortaokullar ve gezici okullar).
  3. İlkokul ve ortaokulun birlikte bulunduğu ilköğretim okulları (gündüzlü, pansiyonlu, yatılı)

Geçici Madde 9: Ortaokullar, planlı bir şekilde ve yeterli düzeyde yurt sathına yaygınlaştırıldıktan sonra kanunla ayrıca belirleninceye kadar sadece ilkokul bölümü mecburidir.

16.08.1997 tarih ve 4306 sayılı yasa ile 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim kanunu geçici 9 maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Madde 1: İlköğretim kurumları sekiz yıllık okullardan oluşur. Bu okullarda kesintisiz eğitim yapılır ve bitirenlere ilköğretim diploması verilir.

Madde 2: 05.01.1961 tarihli ve 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu’na aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

Geçici Madde 10: İlköğretim altı, yedi ve sekizinci sınıf öğrenimini ortaöğretim kurumları bünyesinde yapmakta olanlar ile çıraklık eğitim merkezlerindeki öğrenciler, eğitimlerini bu kurumlarda tamamlarlar. 1997-1998 ders yılı başından itibaren bu sınıflara hiçbir şekilde öğrenci alınmaz.

Bazı derslerin öğretimini yabancı dille yapan okulların hazırlık sınıflarında başarılı olanlar ile 1987-1988 öğretim yılında okumaya hak kazananlar da zorunlu eğitimleri bu okullarda tamamlarlar.

Madde 8. 05.01.1961 tarihli ve 222 sayılı, 14.06.1973 tarihli ve 1739 sayılı 05.06.1986 tarihli ve 3308 sayılı kanunlarda birlikte veya ayrı ayrı geçen “ilkokul” ve “ortaokul” ibareleri “ilköğretim okulu”olarak değiştirilmiştir.

 

 

GERİ DÖN